Phương pháp quan trắc tiếng ồn hiệu quả

Tiếng ồn là một trong những yếu tố ô nhiễm môi trường phổ biến, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của con người. Việc quan trắc tiếng ồn một cách khoa học và hiệu quả đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá, kiểm soát và giảm thiểu tác động của ô nhiễm tiếng ồn. Bài viết này trình bày các phương pháp quan trắc tiếng ồn hiệu quả, từ dụng cụ đo lường đến quy trình thực hiện.

Dụng cụ quan trắc tiếng ồn

Máy đo mức âm thanh

Máy đo độ ồn là thiết bị đo lường được sử dụng để đo tiếng ồn và phân tích âm thanh bằng cách đo áp suất âm thanh. Ngoài ra, thiết bị đo này còn được biết đến với tên gọi khác như SPL meter, decibel meter, noise meter hay noise dosimeter. Máy đo mức âm thanh là thiết bị cơ bản và phổ biến nhất trong quan trắc tiếng ồn. Thiết bị này bao gồm ba thành phần chính:

• Micro: phát hiện những thay đổi nhỏ trong áp suất không khí do âm thanh gây ra và chuyển chúng thành tín hiệu điện.
• Mạch điện tử: xử lý các tín hiệu từ micro.
• Màn hình hiển thị: thể hiện mức âm thanh theo đơn vị decibel (dB) và phân tích tiếng ồn

Máy đo mức áp suất âm thanh tại một thời điểm cụ thể, cung cấp dữ liệu khách quan và có thể lặp lại về mức độ tiếng ồn. Thông thường máy đo mức độ âm thanh thường được chia thành loại:

• Type 1 (Class 1): Độ chính xác cao nhất, dùng trong phòng thí nghiệm và các phép đo chính xác.
• Type 2 (Class 2): Độ chính xác thấp hơn, thích hợp cho các phép đo thông thường, kiểm tra tiếng ồn môi trường, an toàn lao động.

Trước khi tiến hành thực hiện quan trắc tiếng ồn cần xác định rõ mục đích của việc quan trắc tiếng ồn là gì? Cần tuân thủ theo các tiêu chuẩn quốc tế như OSHA hay tiêu dựa theo các tiêu khác để lựa chọn máy đo âm thanh phù hợp nhất.

Nguồn âm thanh

Đối với một số pháp để đo thời gian vang, độ cách âm và các thông số âm học phòng khác cần thiết một loa đa hướng có hình dạng 12 mặt, tạo ra âm thanh đều khắp mọi hướng.

Nguồn âm thanh định hướng

Ngoài ra khi cần tập chung vào một vị trí thi việc một bộ loa tạo ra âm thanh tập trung theo một hướng cụ thể là điều không thể thiếu. Dùng để kiểm tra độ cách âm của tường, cửa, và các vật liệu khác.

Bộ khuếch đại

Đây là thiết bị tăng cường tín hiệu âm thanh để cung cấp đủ công suất cho loa.

Phần mền phân tích tiếng ồn

Để tạo ra một báo cáo đáng tin cậy thì cần phải sự hỗ trợ phân tích dữ liệu đo, tính toán các thông số âm học từ phần mền chính hãng. Phần mền này thường sẽ đi theo dòng máy được sử dụng.

Các thông số kỹ thuật quan trọng trong quan trắc tiếng ồn

Mạng lưới trọng số tần số

Tai người không phản ứng đều với tất cả các tần số âm thanh, ít nhạy cảm hơn với tần số thấp và rất cao. Để mô phỏng đặc điểm này, các máy đo mức âm thanh được tích hợp các bộ lọc điện tử gọi là mạng lưới trọng số tần số:

• Trọng số “A” (dBA): Phổ biến nhất, giảm độ nhấn mạnh các tần số thấp, tương tự như phản ứng của tai người.
• Trọng số “B” (dBB): Trung gian giữa “A” và “C”, hiếm khi được sử dụng.
• Trọng số “C” (dBC): Phản ứng gần như phẳng (không trọng số), hữu ích để đo mức đỉnh và khi nội dung tần số thấp quan trọng.
• Trọng số “Z” (dBZ): Không có trọng số tần số, đo mức âm thanh thực tế.

Trong hầu hết các trường hợp quan trắc tiếng ồn, trọng số “A” được sử dụng phổ biến nhất vì nó phản ánh tốt nhất cách con người cảm nhận âm thanh.

Trọng số thời gian

Máy đo mức âm thanh có các chế độ phản hồi thời gian khác nhau để đáp ứng với tiếng ồn dao động:

• “Fast” (Nhanh): Phản hồi trong 125 mili giây, thích hợp để theo dõi mức độ tiếng ồn thay đổi nhanh.
• “Slow” (Chậm): Phản hồi trong 1 giây, làm trung bình các dao động, giúp dễ đọc kết quả hơn.
• “Impulse” (Xung): Phản hồi rất nhanh (35 mili giây), dùng để đo tiếng ồn rất ngắn.
• “Peak” (Đỉnh): Ghi lại mức áp suất âm thanh tức thời cao nhất.

Mức âm thanh tương đương (Leq)

Leq là một thông số quan trọng trong quan trắc tiếng ồn, đại diện cho mức âm thanh không đổi trong một khoảng thời gian nhất định, cung cấp năng lượng âm thanh tương đương với âm thanh thực tế dao động. Đây là cách biểu diễn mức tiếng ồn thay đổi bằng một con số duy nhất, thường được sử dụng để mô tả mức phơi nhiễm tiếng ồn trong một khoảng thời gian, như một ngày làm việc 8 giờ.

Tiêu chuẩn đánh giá độ ồn tại Việt Nam và trên thế giới

Có nhiều tiêu chuẩn đánh giá tiếng ồn khác nhau, tùy thuộc vào mục đích đánh giá, nguồn gốc tiếng ồn, và khu vực địa lý. Dưới đây là một số tiêu chuẩn quan trọng và phổ biến, được chia thành các nhóm chính:

I. Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN):

TCVN 5948:1999: Tiếng ồn khu vực công cộng và dân cư – Mức ồn tối đa cho phép. Tiêu chuẩn này quy định mức ồn tối đa cho phép tại các khu vực công cộng và dân cư khác nhau (khu vực đặc biệt, khu dân cư thông thường, khu vực thương mại – dịch vụ, khu vực sản xuất).

TCVN 5949:1998: Âm học – Tiếng ồn trong công nghiệp – Mức ồn cho phép tại nơi làm việc. Quy định mức ồn tối đa cho phép tại các vị trí làm việc khác nhau trong môi trường công nghiệp, dựa trên thời gian tiếp xúc.

TCVN 7878-1:2018 (ISO 1996-1:2016): Âm học – Mô tả, đo và đánh giá tiếng ồn môi trường – Phần 1: Các đại lượng cơ bản và quy trình đánh giá. Tiêu chuẩn này cung cấp các định nghĩa, đại lượng cơ bản, và quy trình chung để đánh giá tiếng ồn môi trường.

TCVN 7878-2:2010 (ISO 1996-2:2007): Âm học – Mô tả, đo và đánh giá tiếng ồn môi trường – Phần 2: Xác định mức tiếng ồn môi trường. Hướng dẫn chi tiết cách xác định mức tiếng ồn trong môi trường.

TCVN 9744:2013 (ISO 9612:2009): Âm học – Xác định mức phơi nhiễm tiếng ồn nghề nghiệp – Phương pháp kỹ thuật. Tiêu chuẩn này quy định các phương pháp kỹ thuật để xác định mức phơi nhiễm tiếng ồn của người lao động trong môi trường làm việc.

QCVN 26:2010/BTNMT: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về tiếng ồn. Quy định mức giới hạn tối đa cho phép về tiếng ồn tại khu vực có con người sinh sống, hoạt động và làm việc.

II. Tiêu chuẩn Quốc tế (ISO, IEC, OSHA, NIOSH):

ISO 1996 (series): Âm học – Mô tả, đo và đánh giá tiếng ồn môi trường (tương đương với TCVN 7878). Đây là bộ tiêu chuẩn quốc tế quan trọng nhất về tiếng ồn môi trường.

ISO 9612:2009: Âm học – Xác định mức phơi nhiễm tiếng ồn nghề nghiệp – Phương pháp kỹ thuật (tương đương với TCVN 9744).

ISO 9613-2:1996: Âm học – Suy giảm âm thanh khi truyền ngoài trời – Phần 2: Phương pháp tính toán chung. Tiêu chuẩn này cung cấp phương pháp tính toán sự suy giảm âm thanh khi truyền qua không khí, có tính đến các yếu tố như khoảng cách, thời tiết, địa lý, v.v.

IEC 61672 (series): Máy đo mức âm thanh. Bộ tiêu chuẩn này quy định các yêu cầu kỹ thuật và hiệu suất cho các loại máy đo mức âm thanh khác nhau (Type 1, Type 2).

OSHA (Occupational Safety and Health Administration) – USA: Cơ quan Quản lý An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp của Hoa Kỳ. OSHA quy định giới hạn phơi nhiễm tiếng ồn cho phép (PEL) là 90 dBA trong 8 giờ làm việc. OSHA cũng quy định chương trình bảo tồn thính lực (hearing conservation program) khi mức tiếng ồn đạt đến hoặc vượt quá 85 dBA (action level).

NIOSH (National Institute for Occupational Safety and Health) – USA: Viện Quốc gia về An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp của Hoa Kỳ. NIOSH khuyến nghị giới hạn phơi nhiễm tiếng ồn (REL) là 85 dBA trong 8 giờ làm việc, thấp hơn so với OSHA.

Quy trình quan trắc tiếng ồn hiệu quả

1. Thiết bị hiệu chuẩn

Trước khi tiến hành đo, việc hiệu chuẩn máy đo mức âm thanh là bước không thể thiếu. Quá trình này sử dụng một bộ hiệu chuẩn để tạo ra mức áp suất âm thanh ổn định và đã biết. Hiệu chuẩn đảm bảo rằng máy đo hoạt động chính xác và cung cấp kết quả đáng tin cậy.

2. Xác định vị trí đặt micro

Vị trí đặt micro đóng vai trò quan trọng trong việc thu thập dữ liệu chính xác. Vị trí cụ thể phụ thuộc vào mục đích của phép đo:

• Đối với đánh giá phơi nhiễm tiếng ồn nghề nghiệp: Micro thường được đặt gần tai của người lao động.
• Đối với tiếng ồn môi trường: Micro có thể được đặt ở một khoảng cách cụ thể từ nguồn tiếng ồn hoặc tại ranh giới khu đất.

Cần tránh đặt micro quá gần các bề mặt phản xạ như tường, vì điều này có thể gây ra kết quả đo không chính xác do hiện tượng phản xạ âm thanh.

3. Thiết lập thông số đo

Cần thiết lập các thông số đo phù hợp trên máy đo mức âm thanh:

• Trọng số tần số: Thường chọn trọng số “A” (dBA) cho các phép đo tiếng ồn chung.
• Trọng số thời gian: Lựa chọn tùy thuộc vào đặc điểm của tiếng ồn (“Nhanh” cho tiếng ồn biến đổi nhanh, “Chậm” cho tiếng ồn tương đối ổn định).
• Thời lượng đo: Xác định khoảng thời gian cần thiết để đo tiếng ồn, có thể ngắn (kiểm tra điểm) hoặc dài (toàn bộ ca làm việc).

4. Thực hiện phép đo

Trong quá trình đo, cần giữ máy đo mức âm thanh ổn định hoặc sử dụng giá ba chân để tránh rung động. Ghi lại các kết quả hiển thị trên màn hình, hoặc sử dụng chức năng ghi dữ liệu của máy (nếu có) để lưu trữ thông tin theo thời gian.

5. Phân tích dữ liệu

Sau khi thu thập dữ liệu, cần phân tích để xác định các thông số quan trọng về tiếng ồn:

• Leq (Mức âm thanh liên tục tương đương): Mức âm thanh trung bình trong suốt khoảng thời gian đo.
• Lmax (Mức âm thanh tối đa): Mức âm thanh cao nhất ghi nhận được.
• Lmin (Mức âm thanh tối thiểu): Mức âm thanh thấp nhất ghi nhận được.
• Mức phần trăm (ví dụ: L10, L90): Mức âm thanh vượt quá trong một tỷ lệ phần trăm nhất định của thời gian đo.

6. Lập báo cáo

Lập báo cáo chi tiết về quy trình đo, kết quả thu được và các quan sát liên quan (nguồn gốc tiếng ồn, điều kiện thời tiết). Báo cáo này cung cấp thông tin đầy đủ và minh bạch về tình trạng tiếng ồn, làm cơ sở cho các biện pháp kiểm soát và giảm thiểu tiếng ồn.

Lưu ý: bản báo cáo này chỉ có hiệu lực pháp lý khi do các đơn vị chuyên nghiệp được cấp phép thực hiện.

Các lưu ý quan trọng

Tiếng ồn nền

Nếu có thể, nên đo mức tiếng ồn nền để xác định ảnh hưởng của tiếng ồn nền đến kết quả đo. Điều này đặc biệt quan trọng trong các môi trường có nhiều nguồn tiếng ồn khác nhau.

Tuân thủ quy định và tiêu chuẩn

Cần tuân thủ các quy định và tiêu chuẩn liên quan đến tiếng ồn áp dụng cho tình huống cụ thể, như giới hạn phơi nhiễm tiếng ồn nghề nghiệp hay giới hạn tiếng ồn môi trường. Các tiêu chuẩn này thường được quy định bởi cơ quan quản lý môi trường hoặc an toàn lao động.

Hỗ trợ chuyên nghiệp

Đối với các trường hợp quan trắc tiếng ồn phức tạp, nên tìm kiếm sự hỗ trợ từ các chuyên gia tư vấn âm thanh có trình độ chuyên môn. Họ có thể cung cấp hướng dẫn về phương pháp đo lường phù hợp và giải thích kết quả một cách chuyên nghiệp. Với cương vị là đại diện chính thức của Norsonic tại Việt Nam, Lidinco sẽ cùng các chuyên gia hàng đầu thế giới về lĩnh vực âm học đưa ra các giải pháp tốt nhất cho doanh nghiệp của bạn.

Nhấp vào hình để biết thêm thông tin

Kết luận

Quan trắc tiếng ồn hiệu quả đòi hỏi sự kết hợp giữa thiết bị đo lường chính xác, quy trình thực hiện khoa học và phân tích dữ liệu cẩn thận. Bằng cách áp dụng các phương pháp quan trắc tiếng ồn hiệu quả, chúng ta có thể đánh giá chính xác mức độ ô nhiễm tiếng ồn, từ đó đề xuất các biện pháp kiểm soát và giảm thiểu phù hợp, góp phần bảo vệ sức khỏe con người và cải thiện chất lượng môi trường sống.

Để được tư vấn các giải pháp về âm thanh cũng như giải pháp giảm ồn, tiêu ồn cho nhà hàng, khách sạn vui lòng liên hệ đội ngũ kỹ sư chuyên nghiệp của Lidinco theo thông tin bên dưới

Thông tin liên hệ

CÔNG TY TNHH ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN CUỘC SỐNG
HCM: 028.39778269 – 028.36016797 – (Zalo) 0906.988.447
Skype: Lidinco – Email: sales@lidinco.com
Bắc Ninh: 0222.7300180 – Email: bn@lidinco.com